|
PİLVENKLER
Şiran'da
Pilvankiler ile Şadıllılar vardır. Ama bu köyler bir
bütün halinde değildirler; sadece birbirlerinden kız alıp
verirler yani başlarında ağa tarzı önderleri olmadan çeştli
köylere dağılmışlardır.
Zaten
bu bölge yani Doğu Karadeniz, Fatih Sultan Mehmet'ten önce
Alevi Çepni Türkmenlerince ele geçirilmiş, zaman içerisinde
uğradıkları katliam ve sürgünler sonucu azalmış olsalarda
hala Trabzon Akçaabat, Ordu, Giresun(Alucra, Dereli,Çamoluk,
Şebinkarahisar) gibi illerde dağınık bir halde yaşarlar.
Bizim
bölgede de Şiran/ Gümüşhane, Alucra -Çamoluk/Giresun,
Refahiye/Erzincan civarında da aleviler ve sünniler karışık
bir halde yaşarlar.
Bizim
köye göçler Harput ve Pertek'ten olmuş.
Baba
tarafımdan dedem olan Kocaoğlu Haydar Çavuş'un
anlatımına göre o zamanlar aşiretler birbirlerini
kırıyorlarmış o bölgede. Bunun üzerine o bölgeden
Sivas-İmranlı'ya göç olmuş. Buradan'da
Erzincan-Kızıl-eriş üzerinden bugünkü köyümüze gelmişiz.
Dipdedemin bir kardeşi de Giresun-Dereli'ye göçmüş.
Ana
tarafımdan dedem olan Amcaoğlu kabilesinden İsmail
dedem de Harput daha bir mezra iken Harput'tan
Erzincan- Armutlu'ya oradan da bizim köye geçtiklerini
anlatır.
Harput
ilçesi 1834'te bir alt mezrasına taşınıp, Elazığ ismini
almış.
Bizim
köyün dedeleri Elmakaşı köyünden gelirmiş;
Halifeler/Halifanlar
Bizim
köyde Pilvanki ocağına bağlı:
Şu an
hayatta olan dedem ve tanışık olduğum Refahiyeli Cemal
Abdallı Hasan dede de Türkmen olduğumuzu söylüyor.
Kabile
adlarımız, atalarımızın adları Türkçe, örfümüz adetimiz,
giysilerimiz, koçkatımı, düğün, sayapez gibi adetlerimiz
Türkmenlerle aynı.
Dedeme
köydeki eski adetlerimizi sorduğumda bana TRt'deki Türkmen
düğünlerini, geleneklerini seyret aynısıdır der.
Kürtçe'yi sonradan öğrendiğimizden yani Dersim'in
yerlilerinden öğrendiğimiz kabül edildiğinden yeni kuşağa
çoğunlukça bu dil öğretilmiyor. Mesela bana öğretmediler
Köyümüzdeki kabileler:
Kocaoğulları (Süleymanlar/Süleymaniler
ve Keşkehorlar deniliyor.)
İbişler (
Keşkehorlar- kendi atalarından Sedihan/Seydihan'ı en eski
biliyorlar; Dersim'de kalmış göçmemiş. İbişler kendilerine
göçebe oldukları için Kışlakçı da dendiğini söylüyorlar.)
Arapoğulları
Amcaoğlu
Gadıslar (Süleymaniler-Süleymanlar)
Ve 4-5
tane daha küçük kabile var.
Yakın bir mezra
olan Berge'de Bozoğulları kabilesi var. Erzincan'da
Loruk veya Kalur'da Çobanoğulları kabilesi var.
Diğer köylerdeki
Pilvanki kabilelerini henüz tespit edemedim.
Pilvankiler
hakkında bildiklerim:
1-)
Pilvankiler 4'e
ayrılır:
a-) Süleymaniler,
Süleymanlar
b-) Seyyitler/Halifanlar
c-) Piranlar
d-) Keşkehorlar
* Keşkehor adını
Keşkek yemeğine olan bağlılklarından aldıkları söyleniyor.
2-)
Şıh Delil Berhecan
köyümüz yaşlılarının anlatımına göre Hacı Bektaş-ı Veli'nin
Horasan'dan attığı közenin Pertek'e düşmesi sonucu Tunceli'ye
gelmştir.
Kuzu canlandırdığı
için Berhecan lakabı almıştır.
Seyyit Nuri/Nurettin
Cemal Abdal ile amcaoğludur.
Seyyit Nuri Cemal
Abdal, Afganistan'ın/Horasan'ın Belh şehrinden Mevlana'nın
babas Bahaeddin Veled ile Erzincan'a gelir, burada ikiye
ayrılırlar.
Bahaeddin Veled
oğlu Mevlana ile Konya'ya, Seyyit Nurettin Cemal Abdal'da
Elazığ- Karakoçan'a yerleşir.
Karakoçan internet
sayfasında da Seyyit Nurettin Cemal Abdal'ın Güzel Baba
adında bir kardeşi olduğu ve Karakoçan'daki Güzel baba
koruluğundan ondan yadigar olduğu söylenir.
Seyit Nurettin
Cemal Abdallar , Şadıllıların seyitleridir.
Şadıllılar ile
Pilvank köyleri birbirlerinden kız alıp, kız verirler. Gayet
uyumludurlar. Bazı köylerde iç içe de yaşarlar.
3-)
Şimdi burada kısa
bir açıklama yapacam ve b açıklama üzerinden asıl konuya
gireceğim.
Türkmenlerde
eskiden iki kişi karşılaştıklarında önce kabilelelerinin/aşiretlerinin
ismini sonra kişisel adlarını söylerlerdi.
Efsanelerde de
kişilerin adlarından ziyade mensup oldukları boyun adı geçer.
Örnekler:
Dede Korkut
destanında kişi adları yerine kişiler aşiretleri ile
anılırlar.
Bayındır han,
Usun Kocaoğlu Zeyrek
Bayıdırlar,
Usunlar, Zeyrekler herbiri bir Türkmen boyu adıdır.
Bundan hareketle
de
Hacı Bektaş-ı
Veli: Hacı Bektaşlı obasına mensup Veli
Pirsultan Abdal:
Pirsultanlı obasına mensup Abdal
İlyas Baba:
İlyaslı obasına mensup Baba
açılımlarını
yapabiliyorlar.
Ancak bu açılımı
Şeyh Delil Berhecan'da yapamıyoruz. Ama sizin internet
sitenizde yer alan "secereye" göre Şeyh Delil Berhecan için
"Süleyman hanesinden" deniyor.
Yani bu durumda
Şeyh Delil Süleymanlı obasından olabilir. Çünkü Selmanlı ve
Süleymanlı adına sahip Türkmenler içinde Halifeler adlı
bir Türkmen aşireti var.
Bunu güçlendiren
deliller de var:
a-) Pilvankiler
içinde Süleymanlar diye bir kol var.
b-) Anadolu'da çok
büyük bir Türkmen Alevisi grup var bunların çift adı var;
Süleymanlı ve Selmanlı.
Bu Selmanlı
Türkmenleri; Avşarlar, Kızıklar ve Eymür Türkmenlerini yoğun
olduğu bir aşiret.
"
Salmanlı
Avşarı :
Salmanlıların adı
Süleymanlı şeklinde de geçer. Bu ikisi aynı topluluktur
...
...Salmanlılar
Adana, Aksaray, Alanya, Amasya, Ankara, Antep, Aydın,
Bigadiç, Bor, Boyabat, Boz-Ok (Kocalı kazası), Çankırı,
Çorlu, Çorum, Çöl-Abat, Çukurova, Danişmentli, Dazkırı,
Diyarbakır, Edirne, Eyüpeli, Geyikler, Göksün, Gördük ve
Timurcu Saruhan, Gülnar, Halep, Hamit, Isparta, İzmir, K.
Sahip, Karahisar-ı Şarki, Kangal, Kars-ı Maraş, Kastamonu,
Kaş, Kayseri, Keçiborlu, Keskin, Kırşehir, Kilis, Kirmastı,
Konya, Kozan, Kütahya, Malatya, Maraş, Niğde, Rakka,
Sandıklı, Sivas, Sungurlu, Tarsus, Teke, Tire, Yeni-İl,
Yenişehir Aydın, Zamantı ve Zeyne İç-El'de ve
Balkanlarda Kili ve Akkerman, Selanik, Kırcali, Çirmen'de
yerleşmiştir. [900]...
.
...Çoban-oğlu :
Biz bu adda 16.
Yy'da İran Avşarlarının bir obasını tanıyoruz.
1588-9'da Safevilerin
Horasan Seferine katılan Mehdi Kulu Han bu obadan idi. [551]
Bunun yanında Kilis, Maraş, Niğde, Edirne, Rakka, Şam'da
Havran ovası ve Beypazarı'nda yerleşmiş olan Çoban-Oğlu
cemaati'nin [552] bizim Afşar obasıyla bir ilgisi var mı
bilmiyoruz..."
Kaynak:
http://www.turkmenhost.com/documents/Avshar/index.htm
Çobanoğlu kabilesi Pilvanki süreğine bağlı Erzincan-Loruk
Köyü'nde yaşarlar.
Yine
aynı şekilde Süleymanlı/Selmanlı Avşarı içinde geçen "
Emmioğlu" kabilesi de ana tarafımdan soyum olan
"Amcaoğulları" ile aynı aşirettir bazı yörelerde "amca'ya"
,"emmi" dendiği için adı değişim geçirmiştir.
Bu
Süleymanli aşireti incelemesi Avşar Türkmenleri baz alınarak
yapılmıştır bir de Aleviliğin baz alınarak Süleymanlı'nın
incelendiği yazıya bakalım.
(Şah
İbrahim Veli/Salmanlı)Ocağa Bağlı Toplulukların Kökeni :
Aleviler, Türk, Kürt, Rom ve Arap olmak üzere dört temel
etnik topluluğa mensuptur. Konumuz olan ocağın taliplerinin
tümü Türkçe konuşmakta olup çoğunluğu Türk kökenlidir,
Aşağıda sunacağımız gibi bazı obaların etnik kökeni net
değildir.
Ocağın talibi olan köyler arasında Kızık, Kınık, Eymür,
Avşar gibi Oğuz boylarının adını taşıyan birçok köy vardır.
Salmanlı Oymağı:
Ocağın en büyük talip grubudur. Salmanlar günümüzde
Kahramanmaraş, Yozgat, Çorum, Sivas, Malatya ve Mersin
yörelerindedir.
Bunların bir kısmı Avşar boyundandır.Salmanlılar, Osmanlı
devletince Rafızi ( Alevi) olarak suçlanmış ve
cezalandırılmaları istenmiştir.
Salmanlılar on altıncı yüzyılda Sivas-Kangal,
Kayseri-Pınarbaşı, Adıyaman-Besni, Yozgat, Maİatya-Arguvan,
Malatya-Kuluncak ve
Yozgat'ın köylerinde yaşıyordu.
Dede
Garkın'ın yurdu olan Mardin ve Urfa yörelerini içeren tahrir
kayıtlarmdaki Salman adını taşıyan terk edilmiş köyler bu
topluluğun
kurduğu yerleşimlerdi.
Demirci Obası:
Kahramanmaraş, Malatya, Tokat ve Çorum'daki birçok köyde ve
Azerbaycan'da yaşamaktadırlar. Salmanlının bir parçası
olduğu da söylenmektedir.
Oba,
Diyarbakır ve Urfa'daki birçok yerleşime ad vermişti.
Ayrıca, Akkoyunlu devletinde etkin bir obaydı. Demirci
obasının on altıncı yüzyıldaki yurtları Elbistan,Pınarbaşı,
Tarsus ve Kangal'da idi. Demirci'nin bir bölümü Safevi
devletine katılmıştır. Günümüzde bunlar Şahseven
konfederasyonu içindedir.
Geygel Obası:
Kahramanmaraş ve Amasya'da yaşamaktadırlar. On altmcı
yüzyılda bu topluluk, Kangal ve Malatya-Kuluncak'ta
yaşıyordu. Bundan başka, aynı yüzyılda Diyarbakır'ın
batısında Keygeldi adlı bir topluluk vardı.
Darıcı Obası:
Günümüzde Yozgat'ta yaşayan Darıcılar, on altıncı ve on
yedinci yüzyıllarda Kangal'da yurt tutmuştu.
Sülüklü Obası:
On altmcı yüzyılda Divriği'de kayıtlı olan oba, on yedinci
yüzyılda Malatya'ya göçmüştü. On altıncı yüzyılda Mardin'in
batısında obanın adını taşıyan
Dedesli Obası:
Çorum'un iskilip yöresinde on iki köyde yurt tutmuş olan
Dedesli topluluğu on altıncı yüzyılda Adıyaman ve
Kuluncak'taydı.
Halifeli Obası:
Amasya, Malatya, Azerbaycan ve İran'da yaşayan topluluk, on
altıncı
yüzyılda Tarsus ve Adıyaman'da yurt tutmuştu.
İran ve Azerbaycan'daki Halifeliler, Şahseven
konfederasyonuna bağlıdır.
Kaynak:
http://www.sahibrahimveli.com/modules.php?name=News&file=article&sid=11
Üstteki
yazıda bahsedilen meşhur Şahseven Alevileri de Avşar'dır:
Şahsevenler :
Osmanlı belgelerinde Tebriz bölgesinde yaşadıkları
belirtilen Şahsevenler [954] aslında bir boy adı olmayıp,
siyasi bir terimdir. Safevi devletinde Şah Tahmasb'ın
(1524-1576) ölümü üzerine onun yerine kimin geçeceği
konusunda çıkan ihtilafta (İsmail Mirza ile Haydar arasında)
Haydar'ın şahlığına karşı gelen çeşitli Türk boylarının
kendilerini şahı seven olarak adlandırmaları üzerine oluşan
bir gruptur.
Bu
grubun içerisinde Avşarların da yer aldığını biliyoruz.
[955] 19. Yy'ın ortalarında İran'da bulunduğu sıralarda
İran'daki aşiretlerle ilgili bilgiler toplayan Lady Shell'in
listesine göre Hamse bölgesi oymaklarından olan Afşar
Şah-Sevenleri, 2.500 çadır nüfusa sahipti. [956]
Günümüzde Şahseven Türklerinin bir boyunu oluşturan Amir
Afşari'ler, halen Hastrud'un güneyinde Hamse bölgesinde
yaşamaktadırlar. [957]
Kaynak:
http://www.turkmenhost.com/documents/Avshar/index.htm
Şahsevenlerin bugünkü tayfaları:
"
Halifelu
(Bunlar oturmuş (yerleşik) bir Türk toplumudur. Germi'nin
etrafındaki köylerde otururlar
"
Kaynak:
1-)
http://www.geocities.com/yasarkalafat/balkandanturkistana.doc
2-)
http://www.karacaahmet.com/forum/cevap.asp?kid=6119&baslik=%C4%B0ran'da%20K%C4%B1z%C4%B1lba%C5%9F%20%C5%9Eahseven%20Obalar%C4%B1
Şahsevenler:
"
Safevi Devleti'ne sempati duyan bazı Türkmen oymaklarına
Şahsevenler denilmiştir. I. Şah Abbas'ın (1587-1629) çağrısı
üzerine Anadolu'dan İran'a giden ve Erdebil'e yerleşen
Yunsur Paşa başkanlığındaki Tükler arasında Saruhan,
Kocabey, Bend Alibey kabileleri de bulunuyordu. Daha
sonraları İnallu,Halifelü , Mihaillü, Talis, Pir
Eyvatlı, Keleş, Kûr, Beğdili, Kurt Bey ve diğer bazı Türk
oymakları da Anadolu'dan İran'a giderek Şahsevenlere
katılmıştır.
Yunsur Paşa'dan sonra yerine geçen oğlu Saru Han'ın
torunları aralarında anlaşmazlığa düşmesi sonucu,
Şahsevenler, Erdebil ve Mişkin kolu olarak ikiye ayrıldılar.
Çarlık döneminde Ruslar Kafkasları aşınca Şahsevenlerin
birkaç boyu Rusların esareti altında kaldı. 1828 Tükmençay
anlaşmasıyla kışlakları ellerinden alınan Şahsevenlerle
Ruslar arasında amansız çatışmalar başladı. 1884'te sınır
kapatılınca Rus sınırları içinde kalan Şahsevenlerin İran'a
geçmeleri yasaklandı ve yerleşik düzene geçmeye zorlandılar.
1905'ten önce Erdebil bölgesinde 12 oymak ve 6500 aile
yaşamlarını göçebe olarak sürdürüyordu. Nüfusları ise 80 000
bin kadardı. 1910 ayaklanmasını Erdebil valilerinin
bastırması sonucu kısmen merkezî otoriteye bağlandı. 1923'te
Şah Rıza Pehlevi'nin emriyle silahları ellerinden alınan
Şahsevenler, günümüzde Tebriz ile Erdebil arasında ve
Gazvin'in güneyindeki geniş topraklarda büyük bir Türk
topluluğu olarak yaşamaktadırlar. .."
Kaynak:
http://66.102.9.104/search?q=cache:HjH5e9CtyKgJ:www.tubikam.com/depo/sorular/sorular.htm+halifel%C3%BC&hl=tr&ct=clnk&cd=5&gl=tr
Arşivlerde Kocalar, İbişler ve Şıh Delil'in kabilesi
Halifeliler/Halifanlar
KOCA:
Antalya Kazası ( Teke Sancağı), Podgoriçe Kazası (
İskenderiye Sancağı) Y
KOCALI(-LU) (
NAM-I DİĞER RENDENE):
Radovişte Kazası (
Köstendil Sancağı), İnebahtı ve Kilis Sancakları,
Kalkandelen Kazası ( Üsküp Sancağı) Y
KOCANLI(LU):
Kilis ve Meraş
Sancakları, Antakya Kazası ( Halep Sancağı)- E
KOCA OBASI:
Biga Sancağı - Y
KOCAOĞLU:
Antalya Kazası (
Teke Sancağı)-Y
KOCA YÖRÜKANI:
Meraş Sancağı,
Zülkadriye Kazası ( Meraş Eyaleti) Y
HALİFEKÖY:
Adana ve Tarsus
Sancakları, Sarıkavak Kazası ( İçel Sancağı)
-
Yörükan taifesinden
HALİFE, HALİFELİ(-LÜ):
Bozok, Meraş, Karahisar-ı Şarki Sancakları, Zülkadriye
Kazası ( Meraş Sancakları), Edirne ve Gümilcine Kazaları (
Paşa Sancağı)
-
Yörükan Taifesinden
İBİŞLİ:
-
Meraş Eyaleti, Zülkadriye Kazası ( Kars-ı Meraş Sancağı)
-
Yörükan taifesinden
KÜÇÜK İBİŞLİ:
-
Maraş, Biga Sancakları, Zülkadriye Kazası ( Kars-ı Meraş
Eyaleti), Ezine-i Kazdağ Kazası ( Biga Sancağı)
-
Yörükan taifesinden
Arşiv
kaynağı:
Cevdet Türkay, Başbakanlık Arşivine Göre, Osmanlı
İmparatorluğunda Oymak, Aşiret ve Cemaatler, İstanbul,
(1979, s. 69
***
Derya KOC ve Süleyman Durmus.
***
Gönderen:
Erdogan Yesil
|